Nếu nhà bên cạnh lấn ranh, cơi nới sang phần đất của bạn, thì sắp tới đó không còn đơn thuần là chuyện ra phường hòa giải hay nộp phạt hành chính rồi thôi. Bộ Công an đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự, trong đó đề xuất hình sự hóa hành vi lấn đất, chiếm đất và hủy hoại đất. Với người đang giữ đất, giữ nhà tại Vinh, Nghệ An hay Hà Tĩnh, đây là thông tin đáng để đọc kỹ.
Lấn đất, chiếm đất, hủy hoại đất — hiểu cho đúng từng khái niệm
Ba hành vi này thường bị gọi gộp là “tranh chấp đất”, nhưng luật phân biệt rất rõ:
- Lấn đất: tự ý dịch chuyển mốc giới, ranh giới để mở rộng diện tích sử dụng sang phần đất không thuộc quyền của mình.
- Chiếm đất: sử dụng đất của người khác, đất công, đất chưa được giao mà không được phép — kể cả không chịu trả lại đất khi Nhà nước đã có quyết định thu hồi.
- Hủy hoại đất: làm biến dạng địa hình, san lấp, đổ thải, làm suy giảm chất lượng đất, hoặc sử dụng sai mục đích khiến đất mất hoặc giảm giá trị sử dụng.
Đây là những chuyện xảy ra hằng ngày ở nông thôn và vùng ven đô Nghệ An – Hà Tĩnh: cơi nới bờ rào lấn sang thửa bên cạnh, đổ đất lấn ra hành lang, tự ý san ruộng thành đất ở khi chưa chuyển mục đích.
Đề xuất mới: phạt tiền tới 4 tỷ, tù tới 7 năm
Theo dự thảo sửa đổi Điều 228 Bộ luật Hình sự, các mức chế tài được đề xuất như sau:
Khung cơ bản: Người lấn đất, chiếm đất, hủy hoại đất, chuyển quyền hoặc sử dụng đất trái quy định mà đã bị xử phạt hành chính hoặc từng bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm thì bị:
- Phạt tiền từ 100 triệu đến 1 tỷ đồng, hoặc
- Cải tạo không giam giữ đến 3 năm, hoặc
- Phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
Khung tăng nặng: Trường hợp phạm tội có tổ chức, thực hiện từ 2 lần trở lên hoặc tái phạm nguy hiểm: phạt tiền từ 1 tỷ đến 4 tỷ đồng, hoặc phạt tù từ 2 năm đến 7 năm.
Ngoài ra, người phạm tội còn có thể chịu hình phạt bổ sung 20–100 triệu đồng. Dự thảo cũng bổ sung chế tài với pháp nhân thương mại (doanh nghiệp): phạt tiền, cấm kinh doanh hoặc cấm hoạt động trong một số lĩnh vực từ 1 đến 3 năm.
Điểm mấu chốt cần nhớ: đây là chế tài dành cho người cố tình, tái phạm — đã bị nhắc nhở, xử phạt mà vẫn tiếp tục — chứ không phải cứ dính tranh chấp ranh giới là đi tù.
Còn “đầu cơ, thổi giá bất động sản” thì sao?
Nhiều người đang chia sẻ rằng dự thảo “hình sự hóa việc thổi giá bất động sản”. Cần nói cho chính xác: dự thảo sửa Điều 196 (tội đầu cơ) theo hướng bổ sung hành vi mua gom, tích trữ hàng hóa nhằm thao túng cung – cầu, gây biến động giá bất thường.
Đây là quy định về hàng hóa nói chung, và bản dự thảo không nêu đích danh “bất động sản”. Tinh thần chống đầu cơ – thao túng giá là có, nhưng để một vụ “thổi giá đất” bị truy tố theo điều luật này thì còn phụ thuộc vào việc cơ quan soạn thảo định nghĩa “hàng hóa” và dấu hiệu cấu thành tội phạm ra sao. Nhiều chuyên gia pháp lý cũng đang góp ý rằng cần quy định thật rõ dấu hiệu cấu thành để tránh hình sự hóa quan hệ dân sự – kinh tế.
Lộ trình: khi nào có hiệu lực?
Đây mới là dự thảo đang lấy ý kiến, chưa phải luật. Theo kế hoạch, Bộ Công an sẽ trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp tháng 8/2026 và xem xét thông qua tại kỳ họp tháng 10/2026. Các con số, mức phạt hoàn toàn có thể còn thay đổi trước khi bấm nút thông qua.
Người có đất ở Vinh, Nghệ An – Hà Tĩnh nên làm gì ngay?
Sau gần 12 năm làm môi giới và đầu tư bất động sản tại TP Vinh, tôi gặp không ít vụ mất tiền, mất tình làng nghĩa xóm chỉ vì cái ranh đất. Dù dự thảo có được thông qua hay không, đây là những việc bạn nên làm:
- Đo đạc, cắm mốc rõ ràng. Đối chiếu diện tích thực tế với sổ đỏ. Nếu lệch, xử lý sớm khi còn thiện chí.
- Giữ đầy đủ hồ sơ pháp lý. Sổ đỏ, trích lục bản đồ địa chính, biên bản mốc giới — đây là “vũ khí” khi có chuyện.
- Đừng tự ý san lấp, chuyển mục đích. Ruộng, đất trồng cây muốn lên thổ cư phải làm thủ tục chuyển mục đích (xem thêm bài Lên thổ cư 2026: vì sao người được giảm 70% tiền sử dụng đất, người thì không). Tự làm là rơi vào nhóm “hủy hoại/sử dụng sai mục đích”.
- Khi bị lấn chiếm, đi đúng quy trình. Nếu dự thảo được thông qua, ngoài hòa giải và khiếu nại hành chính, người dân có thể làm đơn tố giác gửi cơ quan công an để được xem xét xử lý.
- Mua đất là kiểm tra pháp lý trước khi xuống tiền. Nhiều lô “giá hời” thực chất đang dính lấn chiếm, tranh chấp ranh, hoặc sai mục đích sử dụng. Tham khảo 10 điều người thông minh luôn kiểm tra trước khi xuống tiền mua bất động sản.
Kết luận
Đề xuất hình sự hóa hành vi lấn, chiếm, hủy hoại đất cho thấy Nhà nước đang siết chặt kỷ cương đất đai. Đây là tín hiệu tốt cho người làm ăn đàng hoàng và giữ đất sạch pháp lý. Nhưng như mọi chính sách, giá trị nằm ở khâu thực thi và ở sự tỉnh táo của mỗi người khi đọc tin.
Theo bạn, quy định này có đủ mạnh để chấm dứt nạn lấn chiếm đất và thao túng giá bất động sản không? Để lại ý kiến bên dưới để chúng ta cùng bàn nhé!
Bài viết mang tính thông tin tham khảo, dựa trên dự thảo đang lấy ý kiến (tháng 7/2026), không thay thế tư vấn pháp lý chính thức. Nguồn: Tuổi Trẻ, Dân trí, Pháp Luật Plus.
Hoàng Sỹ Sáng — Nhà sáng lập Đại Thành Land, gần 12 năm môi giới & đầu tư bất động sản tại Vinh, Nghệ An – Hà Tĩnh.
📞 0385 099 999
🌐 Website: nhadatgiatot.vn | hoangsysang.com
📘 Facebook: Hoàng Sỹ Sáng | ▶️ YouTube: Hoàng Sỹ Sáng | 🎵 TikTok: @hoangsysang | 💬 Zalo/WhatsApp: 0385 099 999
#hoangsysang #batdongsannghean #luatdatdai #lanchiemdat
